Dili Edinmek

Dil, iletişimin vazgeçilmez bir ögesi olmakla birlikte dilin sınırları yoktur. Chomsky bütün çocukların dil edinme yetisini doğuştan gelen bir yetenek olarak tanımlamaktadır. Chomsky’e göre her çocuk doğduğunda dilbilgisi kurallarını bilmektedir, sadece kelimeleri öğrenmeleri gerekmektedir. Bir başka deyişle dil yeteneği doğuştan gelmektedir ve insanlar dil öğrenerek konuşmaktadır (Çavuşoğlu, 2006).

Platon insanda bazı şeylerin doğuştan var olduğunu öne sürmektedir. Chomsky ise bu görüşe yeni bir yorum getirerek: “Bilgimizin ve kavrayışımızın bir bölümü doğuştan vardır, bu biyolojik özelliğimizin bir bölümüdür, genetik olarak belirlenmiştir, tıpkı kanatlı olmak yerine, kol ve bacaklı olmamıza neden olan ortak özelliklerimizin unsurları gibi” demiştir (akt. Müldür, 2016). Bunun yanı sıra Chomsky dilin bir “iskelet”e benzediğini öne sürmüştür. Çocuk içine doğduğu dil ile bu iskeleti tamamlamaktadır (akt. Uçak, 2015). Anadil bu iskeletin tamamlanan ilk aşamasıdır.

Bütün çocuklar ana dillerini öğrenirken 4 aşamadan geçmektedir. Bu aşamalar şu şekildedir: agulama, tek kelime, iki kelime kombinasyonları ve cümleler.

Bebekler Ne Zaman Konuşmaya Başlar? 0-12 Ay Agulama Dönemi - Gebe.com1-Agulama
Ağlama bebeklerin çıkardığı sürekli tekrar eden seslerdir. Ortalama olarak 6 aylıkken başlamakla birlikte, genelde tek heceli sözcüklerdir. Bu süreçte bebeklerin kendi dillerini fark edebildikleri iddia edilmiştir.Bu bilgiler bebeklerin kendi dillerinde uygun sesler çıkardıklarını kanıtlar niteliktedir. Agulama ile başlayan konuşma sesleri daha sonra yerini yavaş yavaş anlamlı kelimelere bırakacaktır. Duyabilen bebek agulamayı ağız yoluyla yapar fakat kendisi veya anne babası sağır olan bebek ise gördüğü işaretleri parmaklarına yansıtarak, parmaklarıyla agular. Bu da beynin dil öğrenmek için programlandığının bir göstergesidir. bebekler sürekli agulayarak ses araçlarını kullanmayı öğrenirler. Daha sonra da etraftaki kişilerden duydukları sesleri tekrar etmeye çalışırlar ve ilk anlamlı kelimeleri bu süreçten sonra oluşur.

2- Tek Kelime
Bebekler yaklaşık olarak 1 yaş civarında dil edinmenin ikinci aşamasına yani tek kelime aşamasına geçmektedir. Bu aşamada bebekler genellikle duyduklarını ve gördüklerini tek kelime ile ifade etmeye çalışırlar. Bebekler sesleri kelime olarak çıkarmaları yaklaşık olarak 8 aylıkken başlamaktadır (Jusczyk & Hohne, 1997, akt. Plotnik, 2009). Bebeklerin kullandığı bu tek kelimeler bir kısmı nesnelerle (su, mama vs.) ilgili olurken diğer kısmı hareketlerle ilgilidir. Örneğin bu aşamada bebeğin söylediği “su” kelimesi aslında “susadım, su içmek istiyorum” anlamına gelmektedir.

3-6 Yaş Dil Gelişimini Destekleyici Etkinlikler3- İki Kelime Kombinasyonları
Çocukların ortalama 2 yaş civarındayken, öğrendikleri tek kelimeleri ilerleterek ikili kombinasyonlar şeklinde kullanmaya başlar. Bu kombinasyonlar genellikle ”topu ver, bana al, ben aç” gibi basit yapılardır olmakla birilikte bu kelimeler birbiriyle bağlantılıdır ve çocuğun ne demek istediği ile ilgili ipuçları verir. Çocuğun iki kelimeyi birleştirerek anlamlı bir söz dizimi yaratması, dil bilgisi kuralarını öğrenmeye başladığının bir göstergesidir.Çocuk her geçen gün yeni kelimeler öğrenecek ve sözcük dağarcığını geliştirecektir ve 2 yaşından ergenliğe kadar geçen süre boyunca her bir saatte ortalama iki yeni kelime öğrenecektir.
Bir çocuğun dil gelişiminde anne ve babanın katkısı yadsınamaz. Aynı yaştaki,daha duyarlı anne ve babaların çocukları daha duyarsız anne babaların çocuklarına göre daha çok kelime öğrenecektir. Yapılan çalışmalarda bu durumu kanıtlar niteliktedir. 2 yaşındaki çocuk ortalama 50-60 kelime bilir ve bu çoğunlukla ikili kombinasyon şeklindedir. Bebekler dil öğrenirken tek kelime ve iki dil kombinasyonları süreçlerinden geçer fakat üç kelime gibi bir süreç yoktur. İki kelime kombinasyonları aşamasından sonra çocuk cümle kurmaya başlar.

4- Cümleler
Çocuklar iki kelime kombinasyonlarından sonra bu aşamaya geçerken oldukça büyük bir gelişme göstermektedir. Dil edinmenin son aşaması olan cümleler, yaklaşık olarak 4 yaşındayken meydana gelmektedir. Çocukların bu aşamada kurdukları cümlelerde kelime sayısı üç ile sekiz sözcük arasında değişmektedir. Bu aşama çocuğun dilbilgisinin de geliştiğini göstermektedir.

Çocukların cümle kurması yetişkinlerin cümle kurmasından farklılık göstermektedir. Çocuklar bunu telgrafik konuşma denilen bir desenle gerçekleştirmektedir. Telgrafik konuşmada çocuk eylemlere veya edatlara ekleri getirmeden söyleme biçimidir. Örneğin çocuk “ben dışarıya gitmek istiyorum” demek yerine “dışarı istiyorum” diyebilir. Ancak çocuklar yaklaşık olarak 4-5 yaşlarında daha düzgün cümleler kurmaya başlar.

Bir Çocuk Bu Aşamalardan Ne Kadar Zamanda Geçmektedir?

Bazı ebeveynler çocuklarının geç konuşmasından kaygı duymaktadır. Ancak gerçekte, bir problemi olmayan çocuklar dilin bu dört aşamasından bir yıldan fazla süren dönemlerde geçebilir. Çocukların bu geçiş süresi birbirinden farklılık gösterebilse de Chomsky’nin teorisine göre her çocuk bu dört aşamadan geçmektedir.

Kaynakça

Çavuşoğlu, A. (2006). Ana dili, edinimi, önemi ve geliştirilmesi. Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 11(1), 37-46.

Müldür, F. (2016). Noam Chomsky’de Üretici Dilbilgisi: Derin Yapı ve Yüzey Yapı Ayrımı. Kaygı. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi , (27) , 59-74.

Plotnik, R. (2009). Psikolojiye Giriş. Kaknüs Yayınları, 1. Basım.

Uçak, S. (2015). Dil Öğrenimi ve Edinimi Üzerine Bir Tartışma. Aydın Tömer Dil Dergisi, 1(1), 65-80.

Bir cevap yazın