Uyku Evreleri

Uyku öncelikle beynin bir fonksiyonudur. Çok boyutlu bir işlem olmakla birlikte aktif bir durumdur. Uyku ile ilgili bilmemiz gereken en temel şey beynimizin hiçbir zaman uyumadığıdır. Beynimiz uyku esnasında da çalışmaya devam eder.

Uyku evreleri, uykunun farklı aşamaları sırasında beyindeki elektrik hareketliliğindeki değişimleri ve bu değişimlere bağlı olarak vücudun verdiği fizyolojik tepkileri tanımlar.

Uyku esnasında beyin dalgaları EEG denilen bir makine ile ölçülmektedir. Bu beyin dalgaları frekans (hız) ve genlik (yükseklik) terimleri ile tanımlanmaktadır.

Uyku evreleri, gözlerimizin hareketliliğine göre NREM evresi (Non-Rapid Eye Movement – Hızlı Göz Hareketinin olmadığı evre) ve REM (Rapid Eye Movement – Hızlı Göz Hareketi) evresi olarak ikiye ayrılmaktadır. Gece boyunca, tipik bir şekilde uyuyan bireyler uykuya NREM aşamaları ile başlar ve her biri biraz REM ve biraz NREM uykusu içeren birkaç uyku döngüsünden geçerler.

Uyuduğumuz süre boyunca bu evreler birbirini izler. Uyku evreleri arasında geçen bir döngü yaklaşık olarak 90 dakika sürer. Bu uyku evrelerinin her biri, kendine özgü bir beyin dalgası paterni ile karakterizedir. Uykunun büyük çoğunluğu ise NREM evresinde geçer.

Uyku döngülerinin paterni yaşa göre değişir. Yeni doğan bebekler, örneğin, uyku sürelerinin yaklaşık yarısını REM uykusunda geçirirler. Bu oran 5 yaşına kadar toplam uyku süresinin %20-25’ine, yaşlanıncaya kadar da %18 ve altına düşerek sabit kalır. Yaşlı insanlar Evre 3 NREM ve evre 4 NREM uykusunda daha az vakit geçirirler (hatta bazen bu aşamalar tamamen kaybolur) ve yaşlı insanların gece uyanmaları daha sık ve daha uzun sürme eğilimindedir.

Alfa Evresi

Uykunun ilk evresine geçmeden önce kısa bir uyuşmuşluk ve dinginlik evresine gireriz. Bu uyuşmuşluk ve dinginlik evresi alfa dalgaları ile gösterilmektedir. Bu Alfa dalgalarının genliği (yüksekliği) düşüktür ve frekansı (hızı) yüksektir (saniyede 8-12 döngü).

NREM (REM Dışı Uyku)

REM dışı uyku, uykumuzun yaklaşık olarak %80’ini geçirdiğimiz bölümdür. REM dışı uyku 1,2,3 ve 4’üncü uyku evrelerine bölünmektedir.

1. Evre

  • Uyanıklık halinden uykuya geçiş halidir.
  • 1-7 dakika arasında sürer
  • Uyarıcılara karşı tepkiselliğimizi kaybederiz.
  • Alfa dalgalarına göre daha düşük genlik ve frekansta (sn 3-7 döngü) olan Teta dalgaları ile belirlenir.
  • Uykunun 1. Evresinde bireyler sıklıkla kısa halüsinasyonlar yaşayabilirler ve dış uyaranlar tarafından kolayca uyarılabilirler.
  • Uykunun 1. evresi ile uyanıklık arasında o kadar ince bir çizgi vardır ki, insanlar uyandıklarında uykuda olup olmadıklarını ayırt edemeyebilirler.
  • Birkaç dakika süren bu evrede, görüntüler bazen sanki fotoğrafları izliyormuşuz gibi görünür, ancak bu gerçek anlamda gecenin ilerleyen saatlerinde gördüğümüz rüyalar gibi değildir.

2. Evre

  • 2. Evre uyku olarak bildiğimiz durumun aslında ilk evresidir.
  • Bu evrede kas gerginliği nabız ve vücut sıcaklığı yavaş yavaş düşer ve uyandırılmak zorlaşır
  • Bu evre genellikle uykunun yaklaşık % 45 ile % 55’ini oluşturur, bir önceki evreye göre uyku daha da derinleşmiş haldedir.

3. Evre

  • Uykuya daldıktan 30-35 dakika sonra 3.evreye geçeriz.
  • 3. ve 4. evreden geçerken kas gerginliği, nabız, nefes ve vücut sıcaklığı daha da düşer ve bireyin uyandırılması zorlaşır.
  • 3. evreye yavaş dalga uykusu veya derin uyku da denilmektedir.
  • Genellikle uykunun yaklaşık % 3 ile % 8’ini oluşturur.
  • Bu evrede düşük frekanslı, yüksek genlikli dalgalar olan delta dalgaları ortaya çıkmaya başlar.

4. Evre

  • Uykunun en derin evresi olarak kabul edilir.
  • Uyanılması en zor evredir.
  • Nabız, nefes, vücut sıcaklığı ve beyne giden kan miktarı belirgin şekilde azalır.
  • 4. Evre aynı zaman büyüme hormonu salgılanması ile ilişkilidir. Ayrıca uyurgezerlik ve yatak ıslatma uyku ile ilgili rahatsızlıklar tipik olarak uykunun 4. evresinin sonunda gerçekleşir.
  • Bu evrede düşük genlikte ve çok yüksek frekansta ki delta dalgaları görülmektedir.

REM Uykusu

  • Rem evresi uykumuzun geriye kalan %20lik kısmını oluşturur.
  • ‘’Hızlı göz hareketleri’’ uyku evresi olarak da bilinmektedir.
  • Bu evrede beyin dalgalarının frekansı yüksek, genliği ise düşüktür.
  • REM uykusu genellikle “paradoksal uyku” olarak adlandırılır.
  • Bu evrede kaydedilen beyin dalgaları, uyanık ve çok dikkatli olduğumuz zaman kaydedilen beyin dalgalarına çok yakındır. REM uykusunun “paradoksal uyku” olarak adlandırılmasının sebebi de buradan gelmektedir.
  • Bu evrenin en şaşırtıcı özelliği, aksiyon dolu bir film izliyormuş gibi uyuyan kişinin gözlerinin ileri geri hareket etmesidir.
  • REM evresinin en önemli özelliği, gece uykusunun bir bölümünde herkesin gördüğü rüyalar bu evrede meydana gelmektedir. NREM uykusunun bazı evrelerinde de nadiren rüyalar görünebilse de, REM evresinde rüyaların hatırlanması daha kolaydır.
  • REM evresinde vücut kasları paralize (felçli gibi) olmuş durumdadır.
  • REM uykusunda geçirilen yaklaşık 10 dakika sonrasında, beyin tipik olarak REM dışı uyku aşamalarına geri döner.
  • REM davranış bozukluğu: İstemli kaslar uyku esnasında felç durumuna geçmez uyuyan kişi gördüğü rüyaya göre hareket eder.
  • Rem uykusunun engellenmesi Rem telafi fenomenine (RTF) neden olmuştur. Rem telafi fenomeni önceki gecelerde Rem uykusuna girmesi engellenen kişilerin Rem uykusunda daha uzun süre geçirmeleridir.

Kaynaklar

  1. Bear, F. M., Connor W. B., & Paradiso, M. A., (2007). Neuroscience Exploring The Brain. (3rd ed.). Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins
  2. Bora, İ. H., Bican, A., Physiology, T. H. E., & Sleep, O. F. (2007). Uyku Fizyolojisi. Turkiye Klinikleri J Surg Med Sci, 3(23), 1–6.
  3. Feldman, R. S., (2011). Understanding Psychology. (10th ed.). New York: McGraw-Hill
  4. Plotnik R. (2009). Psikolojiye Giriş. Kaknüs Yayınları, İstanbul.
  5. Tuna Erdoğan, E. Uyku Uyanıklılık Döngüsü. İstanbul Tıp Fakültesi, Fizyoloji Anabilim Dalı.

Bir cevap yazın