Gestalt İlkeleri

Gestalt ilkeleri veya gestalt yasaları, algısal sahnelerin organizasyonunun kurallarıdır. Gestalt kelime anlamıyla ‘şekil’ veya ‘form’ anlamına gelen Almanca bir kelimedir. Bunun yanı sıra Gestalt  psikolojik bir terim olarak bakıldığında “birleştirilmiş bütünlük” anlamını taşımaktadır. Yani insanların görsel öğeleri gruplandırma eğilimlerini veya prensipler uygulandığında elde edilen “birleştirilmiş bütünlük” olgusunu açıklamaya çalışmaktadır.

Beynimiz ayrı ayrı parçaları anlamlı algılar oluşturmak için organize eder. Organize ederken de bir dizi kuralı uygular. Bu kurallara“organizasyon kuralları” denilmektedir. “Organizasyon kuralları” Gestalt psikologları tarafından tanımlanmıştır. Bu “organizasyon kuralları” ayrı ayrı olan parçaları beynimizin nasıl anlamlı bir algı haline getirmek için birleştirdiğini belirlemektedir. Beynimizin bu algılaması sayesinde çevremizdeki nesneleri düzenli ve anlamlı olarak algılarız. Örneğin; bir insanın yüzünü ayrı ayrı kaş, göz, burun, ağız şeklinde değil de bütün yüz olarak algılarız.

1) Şekil-Zemin İlişkisi

Algıları organize etmenin en önemli kurallarından biri nesneleri zeminden ayırmaktır. Bir resime baktığımızda beynimiz resmi iki farklı yapı olarak görme eğilimindedir. Bu yapılar şekil ve zemindir. Yani hem arka plandaki zemin, hem de ön plandaki figürü iki farklı yapı olarak algılarız. Bazen bu yapılar değişebilmektedir. Örneğin, arka plandaki zemini ön planda gibi algılayabilir, ön plandaki figürü ise arka plandaymış gibi algılayabiliriz.

Yandaki resme baktığınızda ne görüyorsunuz?

Çalgı çalan bir adam mı? Yoksa bir kadın yüzü mü?

 

 

2) Algısal Örgütlenme

Zihnimiz uyarıcı örüntülerini ayrıştırır ve gruplar. Gruplarken de belli bir takım ilkeler takip eder:

 

Benzerlik

Beyin uyarıcıları organize ederken, renk, şekil, boyut olarak birbirine benzeyen uyarıcıları aynı grupta toplar. Yani benzer uyarıcıları bir bütün oluşturmak için gruplar.

Yandaki resimde, iki farklı şekil olmasına rağmen beynimiz benzer olan şekilleri gruplayarak onları bir bütün olarak görmemizi sağlıyor.

 

Tamamlama

Beyin uyarıcıları düzenlerken, eksik olan yerleri tamamlayarak şekli bir bütün olarak görme eğilimindedir. Örneğin bir yapbozun parçalarını tamamlayabilmemiz bu tamamlama kuralı sayesindedir.

Yandaki resim tamamlanmamış olmasına rağmen biz bu çizimi futbol topu olarak algılayabiliyoruz. Bu tamamlama ilkesi sayesindedir. 

 

Yakınlık

Yakınlık kuralı, fiziksel olarak birbirine yakın olan nesneleri veya şekilleri bir gruba dahil ederek algılamamızdır.

Aşağıdaki solda kalan resimde 9 tane kare yakınlık kuralı uygulanmadan rastgele dizildiğinde bu resimdeki kareleri ayrı olarak  algılarken, diğer resimdeki kareler birbirinden ayrı olmasına rağmen bir bütün olarak algılanmaktadır.

 

                                                                                                                          

 

 

Süreklilik

Zihnimiz uyarılarda oluşan boşlukları birbirine bağlayarak, anlamlı bir süreklilik sağlar. Yani gözümüz bir nesneden veya şekilden ayrıldığında, diğer nesneye veya şekle bakmak zorunda hissediyorsak bu süreklilik ilkesinden dolayıdır.

Örneğin, aşağıdaki resme baktığımızda gözlerimiz A noktasından D noktasına varana kadar veya C noktasından B noktasına kadar noktaları sürekli takip eder.

 

3) Algıda değişmezlik

Renk, şekil ve büyüklük olmak üzere çeşitli özellikleriyle algılanan nesneler değişmesine rağmen zihnimizde bu nesneler aynı kalmaktadır. Yani aynı nesne olarak algılanmaktadır. Bu kurala algıda değişmezlik denir. Algıda değişmezliğin üç türü vardır.

Bunlar şu şekildedir:

  • Boyut değişmezliği
  • Şekil değişmezliği
  • Parlaklık ve renk değişmezliği

Boyut değişmezliği

Boyut değişmezliği, nesnelerin retina üzerindeki görüntüsü sürekli büyüyüp küçülmesine rağmen zihnimiz tarafından sürekli olarak aynı boyutta algılamamızdır.

Örneğin belgeselde bir fil yada aslan gördüğümüzde o görüntü tv boyutunda olmasına rağmen biz onu gerçek boyutuyla düşünürüz.

 

Şekil değişmezliği

Bir nesneye farklı açılardan baktığımızda retina üzerindeki görüntüsü değişse de zihnimiz nesneyi aynı şekilde algılama eğilimindedir.

Yandaki resme baktığımızda, kapının görünüşü değişse de biz onu aynı kapı olarak algılıyoruz.

 

Parlaklık ve Renk Değişmezliği

Parlaklık değişmezliği kuralına göre zihnimiz, ışıklandırma değişse de parlaklığı aynı olarak algılama eğilimindedir.

 Renk değişmezliği kuralına göre ise, ışıklandırma değişse de zihnimiz renkleri aynı olarak algılama eğilimindedir.

Yandaki resimlere baktığımızda, ikisinin parlaklığı farklı olmasına rağmen zihnimiz ikisini de aynı rengin bir tonu olarak algılar.


Kaynaklar

Cirhinlioğlu, F. G.  Algı- Bölüm 5. Psikolojiye Giriş Slaytı.

Çağıltay, K. GESTALT Prensipleri ve İBE. Odtü.

Gestalt İlkeleri Nedir? Erişim tarihi: 24.12.2019 https://sherpa.blog/sozluk/gestalt-ilkeleri-nedir

Gestalt Kuramı. Erişim tarihi: 24.12.2019 https://tr.wikibooks.org/wiki/Gestalt_kuram%C4%B1

Gestalt Principles. Erişim tarihi: 24.12.2019 http://www.scholarpedia.org/article/Gestalt_principles

Plotnik, R. (2009). Psikolojiye Giriş. Kaknüs Yayınları, İstanbul.


Bir cevap yazın