Beynin Kortikal Alanları

Beyin vücudumuzun en önemli organlarından biri olmakla birlikte en karmaşığıdır. Dolayısıyla beyni incelerken birçok bölüme ayırırız. Bu yazımızda beynin kortikal alanlarını inceleyeceğiz.

Serebral korteks, beyine karakteristik kırışık görünümünü veren en dış katmandır ve yarı küreleri bir kabuk gibi çevreler. Bu kırışık görünümü ise yapısındaki sulkuslar, fissürler ve giruslar sayesinde verir. Beyin yüzeyindeki küçük oluklara sulkus, sulkustan daha büyük olan oluklara fissür, fissür ve sulkus arasında bulunan kabarıklıklara ise girus ismi verilir.

Beyin, korpus kallosum ile birbirine bağlanan iki yarı küre olmak üzere uzunlamasına bölünmüş şekildedir. Her yarı küre de kendi içinde dört bölgede incelenir:

  1. Frontal (ön) lob
  2. Temporal lob
  3. Oksipital lob
  4. Parietal lob
Şekil 1: Sherwood, 2015
Şekil 1: Sherwood, 2015.

Bu dört alan her zaman uyum içinde çalışarak birbirleri ve vücut arasında bilgi alışverişi sağlarlar.

Frontal (Ön) Lob

Frontal lob, beynin ön tarafında yer almaktadır. Duygu düzenlemesi, üst düzey biliş ve ifade dili, akıl yürütme, planlama, problem çözme ve motor becerileri gibi üst düzey yürütme işlevlerinin gerçekleştiği yerdir. Frontal lob, çeşitli loblardan gelen bilgileri alır, işler, denetler ve vücudu harekete geçirir.

Frontal lobundan hasar alan Phineas Gage vakası, ön lobun işlevini anlamak açısından oldukça dikkat çekici bir vakadır. Frontal lob disfonksiyonu yaşayan Gage’in kişiliğinde değişimler meydana gelir. Kazadan önce aklı başında, çalışkan ve terbiyeli olarak tanınan Gage, kazada aldığı hasar sonrası küfür etmek, saygısızca ve sorumsuzca hareket etmek gibi yeni özellikler edinmiştir.

Vakada olduğu gibi frontal lobları hasara uğrayan kişilerde ileriye yönelik plan ve seçim yapamama, duyuları düzenleyememe, gereksiz uyaranları dışlayamama, içsel ve dışsal işaretlere davranışsal yanıtları yönetememe gibi sonuçlar görülebilir.

Temporal Lob

Temporal lob, beynin alt kısmında bulunur. İşitme, hafıza, duygu ve dilin bazı yönleri ile ilişkilidir. Konuşmayı algılamada rol oynayan Wernicke alanı, dil üretiminden sorumlu Broca alanı ve işitsel bilgilerin işlenmesini sağlayan birincil işitsel korteks temporal lobda yer alır.

Temporal lobun zarar görmesi durumunda anı oluşumu, hafıza, işitsel bilgiyi işleme, dil becerisi ve konuşma algısı ile ilgili sorunlar yaşanabilir.

Şekil 2: Bear, Connors & Paradiso, 2009.

Oksipital Lob

Oksipital lob, beynin arka kısmında bulunur ve görsel uyaranları ve bilgileri yorumlamakla sorumludur fakat görsel işlevler bu lobda başlarken bu lobda bitmez. Gözlerin retinasından bilgi alıp yorumlayan birincil görsel korteks burada bulunur. Renk ayrımı ve görsel algılamada rol oynar bu nedenle hasar görmesi, nesneleri tanımada zorluk ve renkleri belirleyememe gibi görsel sorunlara neden olabilir.

                                                                            Parietal Lob

Şekil 3: Bear, Connors & Paradiso, 2009

Beynin orta kısmında bulunur. Basınç, dokunma, sıcaklık ve ağrı gibi dokunsal, duyusal bilgilerin işlenip bütünleştirilmesiyle sorumludur. Çevreyi anlamlandırmamızı sağlayan uzaysal koordinatları saptar ve mekân algısı oluşturur.

Beynin lobları ve alt alanları sürekli bilgi alışverişi yaparlar. Bu iletişim, içeriden ve dışardan gelen sinyalleri toplayıp, denetleyip, anlamlandırıp, harekete geçmeyi sağlar.

Kaynak

Bear, M. F., Connors, B. W., & Paradiso, M. A. (Eds.). (2007). Neuroscience (Vol. 2). Lippincott Williams & Wilkins.

Carlson, N. R. (2012). Physiology of behavior. Pearson Higher Ed.

Kouyoumdjian, H., Plotnik, R. (2008, 2011). Introduction to psychology (9. Baskı). USA: Cengage Learning.

Sherwood, L. (2015). Human physiology: from cells to systems. Cengage learning.

Bir cevap yazın