Beyin Metaforu Nasıl Algılar?

Özet: EEG çalışması, metafor kullanmanın beyinde soyut fiillerden daha büyük N400’ler oluşturduğunu ortaya koymaktadır.

Kaynak: Arizona Üniversitesi

Bir eli kavrayabildiğiniz gibi bir fikri de kavrayabilirsiniz.

Biri gerçek, diğeri mecazi. Beyinlerimiz farkı biliyor ama ikincisini birincisi olmadan anlayabilir miyiz?

Önceki çalışmalar, metafor anlayışımızın fiziksel deneyimlerimize dayanabileceğini ileri sürdü. Bazı işlevsel beyin görüntüleme çalışmaları, fMRI, örneğin “çok gergin bir an” gibi bir metafor duyduğunuzda, beynin dokunsal deneyimle ilişkili bölgelerinin aktive olduğunu göstermiştir. “O çok tatlı” diye bir ifade duyarsanız beynin tat ile ilişkili alanları aktive olacaktır. Ayrıca “bir fikri kavramak ” gibi mecazi bir bağlamda kullanılan eylem fiillerini duyduğunuzda, beyninizin motor algısı ve planlamaya dahil olan bölgeleri etkinleştirilir.

Brain Research dergisinde yayımlanan, Arizona Üniversitesi araştırmacısı Vicky Lai’nin yaptığı bir çalışma beynin farklı bölgelerinin metaforları anlamada tam olarak ne zaman aktive edildiğine ve bunun bize dili anlama şeklimiz hakkında ne anlattığına bakan bu araştırmaya dayanır.

İnsanlar Metafor Kullanarak Konuşmayı Sever

İnsanlar her zaman metafor kullanır; metaforlar dilimize o kadar yerleşmişler ki, sıklıkla kullandığımızı bile fark etmiyoruz.

Arizona Üniversitesinde bilişsel psikoloji doçenti olan Lai, araştırmacıların, insanların konuşurken ortalama her 20 kelimede bir metafor kullandıklarını bulduğunu söylüyor. Aynı zamanda üniversitenin Bilişsel Nörobilim Dil Laboratuvarı direktörü olan Lai, beynin metaforları ve diğer dil türlerini nasıl işlediği ile de ilgilenmektedir.

En son çalışmasında, katılımcılara “fikri kavramak” veya “kuralları esnetmek” gibi eylem içeren metaforlar sunarak beyindeki elektriksel desenleri kaydetmek için EEG kullandı. Çalışma esnasında katılımcılara bir bilgisayar ekranında her biri birer birer kelime olarak sunulan üç farklı cümle gösterildi. Cümlelerden biri “Koruma, çubuğu esnetti.” gibi somut bir eylemi, diğeri “Kilise kuralları esnetti.” gibi aynı fiili kullanan bir metaforu ifade ediyordu. Üçüncüsünde ise fiil, metaforla aynı anlamı taşıyan ancak daha soyut bir ifade olan “Kilise kuralları değiştirdi.” ile değiştirildi.

Katılımcılar hem gerçek hem de mecazi bağlamda “esnetmek” kelimesini gördüklerinde, beyinlerinde benzer bir tepki ortaya çıktı ve kelime ekranda gösterildikten sonraki 200 milisaniye içinde beynin duyu- motor bölgesi aktive oldu. “Esnetmek” kelimesi “değiştirmek” kelimesiyle değiştirildiğinde bu tepki de farklılaştı.

Lai’nin çalışması, kan akışına bağlı beyin aktivitesi değişikliklerini ölçen fMRI çalışmalarından elde edilen önceki bulguları desteklemektedir. Bununla birlikte, beyindeki elektriksel aktiviteyi ölçen EEG, beynin duyu- motor bölgelerinin metafor kavraması için ne kadar önemli olabileceğinin daha net bir resmini sunar.

Lai bir fMRI’da, yeni söylenen kelimenin neden olduğu değişimi, kanın oksijen parametrelerindeki değişim nedeniyle görüntülemenin zaman alacağını ancak dili anlamanın -saniyede dört kelime hızında- hızlı olacağını belirtiyor.

Bu nedenle, bir fMRI kullanarak duyu- motor bölgenin, eylem temelli metaforları anlamak için gerçekten gerekli olup olmadığını veya kavramadan önce aktif hale getirilmiş bir şey olup olmadığını anlamak zor. EEG, çok daha kesin bir zamanlama duygusu sağlar. Lai beyin dalgası ölçümleriyle ilk olarak zaman dilimini birbirinden ayırdıklarını ifade etti. Çalışmada, eylem gösterildikten hemen sonra gerçekleşen duyu- motor bölgenin doğrudan aktivasyonu, beynin o bölgesinin gerçekten anlamada oldukça önemli olduğunu göstermektedir.

Dilin Gücünü Keşfetmek

Lai’nin şu anki araştırması, insanların dili nasıl kavradığına dair anlayışı genişletiyor ve örneğin: “İnsanın ruh halini geliştirmek için mecazi dil kullanılabilir mi?”, “Dil sağlıklı yaşlanmada hangi rolü oynayabilir?” veya “Metaforlar soyut kavramların öğrenilmesine yardımcı olabilir mi?” gibi laboratuvarının araştırmakta olduğu diğer bazı sorulara da temelde yardımcı olmayı amaçlıyor.

Lai yakın zamanda San Francisco’daki Bilişsel Nörobilim Derneği’nin yıllık toplantısında bilimsel kavramların öğretilmesi, öğrenilmesi ve muhafaza edilmesine yardımcı olmak için metaforların kullanımı konusunda devam eden araştırmaları sundu. Lai beynin, dilin karmaşıklığına nasıl yaklaştığını anlamanın, karmaşık dilin bilişin diğer yönlerini nasıl etkilediğini test etmemize olanak sağlayabileceğini belirtti.

Çeviri: Ayşe Nur Balli

Kaynak: Neurosciencenews

Bir cevap yazın